[responsive_menu]

Witamina A. Jakie są właściwości, zastosowanie oraz normy witaminy A?

Witamina A jest jedną z witamin antyoksydacyjnych, rozpuszczalnych w tłuszczach. Po raz pierwszy otrzymano ją z wątroby wieloryba w 1934 r. Rzadko występują jej niedobory, ponieważ znajduje się w wielu produktach spożywczych. W organizmie człowieka gromadzona jest przede wszystkim w wątrobie i tkance tłuszczowej. Dlaczego warto dbać o jej odpowiednią podaż w diecie? Co, jeśli mamy jej zbyt mało lub dużo? 

Właściwości witaminy A

Pod nazwą witamina A kryją się różne związki chemiczne, które mają tą samą aktywność biologiczną. Są to retinol (pochodna alkoholowa), retinal (aldehydowa) oraz kwas retinowy (kwasowa) oraz ich pochodne. Jednak główne postacie witaminy A to trans-retinol oraz trans-3,4-dehydroretinol. Beta-karoten natomiast to prowitamina A (jej prekursor).

Zapamiętaj!

Awitaminoza to stan, w którym w organizmie występuje całkowity brak witamin lub ich znaczący niedobór.

Witamina A jest witaminą o działaniu antyoksydacyjnym (czyli redukuje wolne rodniki, które czynią w naszym organizmie pewne zniszczenia, m.in zwiększają ryzyko chorób cywilizacyjnych, a także przyspieszają proces starzenia). Witamina ta wchodzi w skład wielu innych związków, m.in rodopsyny, czyli barwnika w siatkówce oka. Jest więc niezbędna do prawidłowego widzenia. Dba również o wygląd skóry – bierze udział w biosyntezie melaniny i produkcji kolagenu. Z tego powodu odpowiada również za stan włosów i paznokci. Bierze udział w procesach wzrostowych, dotyczy to zwłaszcza kości i komórek nabłonka. Może więc przyspieszyć proces gojenia się ran. 

Zastosowanie witaminy A

14 letnie doświadczeniePonad milion osóbzaufało naszej diecieSprawdź dlaczego >
14 lat na rynkuZaufało namponad milion osóbSprawdź naszą dietę >

Witamina A ma także swoje zastosowanie w dermatologii i kosmetologii.  Witamina A ma dobroczynne działanie na skórę, zarówno od wewnątrz jak i zewnątrz – wygładza i uelastycznia skórę, pomaga likwidować drobne zmarszczki czy zmniejszać przebarwienia. Produkty z witaminą A zapobiegają również suchości skóry i eliminują szorstkość. Przeprowadzano badania, które sugerują, że przyjmowanie wysokich dawek witaminy A (50-70 IU dziennie przez rok) może być skuteczną profilaktyką nowotworów skóry. Prowitamina witaminy A – beta karoten może także chronić przed szkodliwym promieniowaniem UVA – gdyż kumuluje się w skórze i wiąże wolne rodniki oraz wywołuje “żółtawe” przebarwienia skóry i ogranicza wnikanie promieni UV. 

Normy witaminy A

Normy na witaminę A są zależne od wielu czynników: od wieku, płci jak i stanu fizjologicznego. Normy ustala się na poziomie średniego zapotrzebowania (EAR), zalecanego spożycia (RDA) i wystarczającego spożycia (AI), osobno dla kobiet i mężczyzn.

Tabela 1 Normy spożycia witaminy A. 

Dawkowanie witaminy A

System rezerwacjiwizyt onlinedla Twojej firmyTestuj 30 dni za darmo >
System rezerwacjiwizyt onlinedla Twojej firmyTestuj 30 dni za darmo >

Należy pamiętać, że mikroelementy zawsze próbujemy dostarczyć przede wszystkim odpowiednio zbilansowaną dietą. Wzrost zapotrzebowania na witaminę A obserwuje się w niektórych chorobach układu pokarmowego, przy diecie ubogotłuszczowej (5-10 g dziennie) czy w sytuacjach wzmożonego stresu i występujących infekcjach. Problemem może być również zmniejszenie wchłaniania witaminy A i upośledzone wchłanianie tłuszczu np. przy niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki czy mukowiscydozie.

Przy niedoborze cynku wzrasta również ryzyko niedoboru witaminy A. W takich przypadkach, może być konieczna dodatkowa suplementacja, jednak  zawsze należy ją skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. W zależności od potrzeb dawkowanie również jest ustalane przez specjalistów. Natomiast profilaktycznie można przyjmować 1-2 kapsułki na dobę (2500j.m-6000 j.m witaminy A), co może być różne zależnie od przyjmowanego preparatu. 

Objawy niedoboru witaminy A

Kiedy w organizmie brakuje witaminy A mogą pojawić się problemy ze skórą, z włosami i paznokciami. Skóra staje się sucha, włosy wypadają, a paznokcie stają się kruche i częściej się łamią. Możemy mieć również problemy ze wzrokiem i ze złym widzeniem po zmierzchu – to tzw. kurza ślepota. U dzieci niedobór  może powodować zahamowania we wzroście. Niedobór zdarza się bardzo rzadko – witamina A jest łatwo dostępna w powszechnie spożywanej żywności. 

Objawy nadmiaru witaminy A

Nie zawsze “im więcej tym lepiej”. W przypadku witaminy A, groźniejszy jest bowiem jej nadmiar. Kumuluje się ona w wątrobie i może mieć działanie toksyczne na organizm.

Czy wiesz, że...

kapsułki tłuszczowe z witaminą A+E  mogą pomóc również w suchości gardła – spowodowanej długotrwałym kaszlem czy chrypką? Wówczas kapsułkę rozgryzamy. Stosujemy jedną tabletkę dziennie, najlepiej przed snem. 

Nadmiar może mieć następujące objawy: powiększenie wątroby i śledziony, ból głowy, osłabienie, nadmierna pobudliwość. Może objawiać się również przez zaburzenia wzroku albo zmianami skórnymi (np. świąd czy zmiana zabarwienia). Natomiast nadmiar dla większości osób nie jest niebezpieczny w przypadku karotenoidów. Chociaż pojawiły się już  badania w których długotrwała suplementacja beta karotenem może powodować procesy nowotworowe (u nałogowych palaczy oraz osób pracujących z azbestem). Wynika to z tego, że w nabłonku dróg oddechowych jest wysokie (porównywalne z atmosferycznym) ciśnienie tlenu i wówczas wykazywane jest działanie prooksydacyjne zamiast antyoksydacyjnego, jak to jest przy niskim ciśnieniu parcjalnym tlenu.

Na nadmiar witaminy A powinny uważać także kobiety w ciąży. W zwiększonych ilościach witamina A działa teratogenne, czyli uszkadza płód. W tym przypadku istnieje ryzyko groźnych wad rozwojowych, a także poronień, czy przedwczesnego porodu.  

Co zrobić w przypadku niedoboru i nadmiaru witaminy A

Kiedy podejrzewamy u siebie niedobór, bądź nadmiar witaminy A  warto skonsultować się z lekarzem. Może zlecić on badanie poziomu retinolu we krwi – pozwoli ono także na wdrożenie odpowiedniej suplementacji. Wiedza ta pozwoli również na dostosowanie diety i wprowadzenie bądź wykluczenie produktów bogatych w tą witaminę. 

W jakich produktach występuje witamina A?

Witamina A występuje zarówno w produktach pochodzenia zwierzęcego jak i roślinnego. Karotenoidy są wykorzystywane z pożywienia w mniejszym stopniu w porównaniu z retinolem. Przyjęte jest, że wykorzystanie beta karotenu jest 6-krotnie mniejsze niż retinolu. Dlatego całkowitą zawartość witaminy A w produktach wyraża się mikrogramach (µg) równoważnika (inaczej ekwiwalentu) retinolu.

Pośród produktów zwierzęcych dobrym źródłem witaminy A będzie mięso i podroby. Zawierają ją także jaja (zwłaszcza żółtka) i nabiał. W produktach roślinnych witamina A występuje jako prowitamina – pod postacią beta karotenu. Zawierają go zielone warzywa (szpinak, brokuły, rukola, jarmuż, sałata), a także warzywa i owoce żółte, czerwone i pomarańczowe (dynia, marchew, morele, mango, melon). 

ProduktZawartość witaminy A (w µg)
masło15-36
mleko814
sery żółte213-382
jaja272
makrela wędzona54
wątroba wieprzowa13 000
brokuły154
pomidor107
marchew1656
brzoskwinia99
papryka czerwona528
śliwki49

Tabela 2 Zawartość witaminy A w 100 g wybranych produktach spożywczych.

Jak widać, witamina A jest ważną witaminą i należy dbać o jej odpowiednią podaż. Szczególnie należy uważać na nią w ciąży, gdyż nadmiar witaminy A może okazać się bardzo niebezpieczny. Jak zostało wspomniane niedobór nie jest powszechny, dlatego nie warto suplementować tej witaminy na własną rękę, bez wyraźnego wskazania lekarza. 

Oceń wpis
Podoba mi sięNie podoba mi się
Loading...
Autor: Anna Szlosek

PRZECZYTAJ WIĘCEJ:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Wszystkie prawa zastrzeżone.