Homocysteina to niezbędny dla funkcjonowania organizmu aminokwas siarkowy. Zwiększone stężenie może wywierać niekorzystny wpływ na organizm. Czy warto ocenić jego stężenie w organizmie?
Co to jest homocysteina?
Homocysteina jest aminokwasem, który powstaje w wyniku przemian wewnątrzkomórkowych innego aminokwasu – metioniny. Metionina to również aminokwas, który dostarczany jest do organizmu wyłącznie wraz z pożywieniem (np. białka jaja kurzego). W wyniku przemian metabolicznych z metioniny powstaje homocysteina, która następnie ulega przekształceniu w cysteinę (przy udziale m.in. witaminy B6). Cysteina ulega dalszym przemianom prowadzącym do jej rozpadu, a powstałe produkty reakcji są wydalane wraz z moczem. Homocysteina może być również z powrotem przekształcona w metioninę, przy udziale m. in. witaminy B12 i kwasu foliowego.
Prawidłowy poziom homocysteiny nie wpływa negatywnie na organizm. Szczególnie niebezpieczna dla zdrowia może być sytuacja, w której dochodzi do nadmiernej kumulacji tego aminokwasu we krwi. W wielu badaniach naukowych dowiedziono, że istnieje zależność między wysokim stężeniem tego aminokwasu we krwi a ryzykiem wystąpienia choroby niedokrwiennej serca, chorób zakrzepowo-zatorowych czy udaru niedokrwiennego mózgu. Zbyt wysoki poziom homocysteiny odpowiada za działanie prozakrzepowe, sprzyja powstawaniu miażdżycy może uszkadzać śródbłonek naczyń krwionośny. Zatem oznaczenie poziomu homocysteiny ma istotne znaczenie u osób ze zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, zawału serca czy udaru mózgu.
Wzrost stężenia homocysteiny może nastąpić wskutek wrodzonych lub nabytych zaburzeń metabolizmu homocysteiny. Genetyczną przyczynę hyperhomocysteinemi stanowi defekt enzymów uczestniczących w przemianach homocysteiny. Objawy tych zaburzeń pojawiają się już we wczesnym dzieciństwie.
Wśród głównych przyczyn nabytych należy wymienić przede wszystkim błędy żywieniowe, skutkujące niedoborem kwasu foliowego, witaminy B6 i B12 (wszystkie uczestniczą w przemianach homocysteiny). Zaburzenie wchłaniania tych witamin (w przebiegu schorzeń jelit czy żołądka) również może prowadzić do zmniejszenia ich stężenia w organizmie, a w konsekwencji do wzrostu stężenia homocysteiny.
Często podwyższone stężenie obserwowane jest również w przebiegu nowotworów, niewydolności nerek, niedoczynności tarczycy, cukrzycy, a także w trakcie stosowania leków zmniejszających wchłanianie witaminy B6 czy B12 (np. metformina, metotreksat).
Palenie tytoniu, brak aktywności fizycznej, alkoholizm mogą również odpowiadać za rozwój hiperhomocysteinemii.
Homocysteina – badanie
Stężenie homocysteiny można oznaczyć zarówno w moczu, jak i we krwi. W celu oceny ryzyka udaru mózgu czy chorób sercowo-naczyniowych wykonywane jest oznaczenie stężenia tego aminokwasu w surowicy/osoczu krwi.
Materiałem badanym jest krew pobrana z żyły łokciowej. Prawidłowo przygotowany do badania pacjent powinien być na czczo (przynajmniej 8 godzinny post przed pobraniem) oraz unikać pokarmów wysokobiałkowych (zawierających metioninę).
W przypadku podejrzenia rzadko występujących wrodzonych defektów przemian metabolicznych homocysteiny, jej stężenie oznaczane jest również w moczu (fizjologicznie nie jest obecna).
Stężenie homocysteiny we krwi może służyć do oceny stężenia kwasu foliowego oraz witaminy B12 w organizmie (wzrost stężenia aminokwasu obserwowany jest jeszcze przed spadkiem stężenia witamin we krwi).
Homocysteina – norma
Stężenie homocysteiny zależy od wieku (wyższy u osób starszych, u kobiet po menopauzie), płci (wyższe wartości u mężczyzn). Otrzymaną wartość stężenia homocysteiny we krwi należy interpretować wraz z zakresem wartości referencyjnych, gdyż może różnić się nieznacznie między laboratoriami w zależności od zastosowanej metody pomiarowej czy badanej populacji. Wyniki przekraczający zakres wartości referencyjnych należy skonsultować z lekarzem.