[responsive_menu]

Trauma wczesnodziecięca – objawy, przyczyny i sposoby leczenia

Słowo trauma kojarzy się z nagłym i konkretnym wydarzeniem, takim jak np. gwałt, napad, porwanie czy wypadek komunikacyjny. Okazuje się jednak, że termin ten ma szersze znaczenie i może odnosić się także do doświadczeń z wczesnego dzieciństwa, kiedy dziecko w sposób chroniczny doświadcza zaniedbania, odrzucenia lub złego traktowania ze strony opiekunów. Czy jest trauma wczesnodziecięca i jak ją leczyć?

Co to jest trauma wczesnodziecięca?

Maseczka medyczna 3-warstwowa, certyfikat typu FFP2Kup teraz

Aby zrozumieć, czym jest trauma wczesnodziecięca, należy zapoznać się z Teorią Przywiązania, której twórcą jest John Bowlby. W jego definicji przywiązanie to głęboka więź uczuciowa między dzieckiem, a opiekunem (najczęściej jest nim matka), oparta na instynkcie oraz mechanizmach biologicznych. Co ważne, formułuje się ona już w pierwszym roku życia, stając się w większości przypadków modelem dla innych bliskich relacji w przyszłości. W zależności od tego, jak rodzic zachowuje się wobec niemowlęcia, wykształca ono jeden z czterech stylów przywiązania.

  • Styl bezpieczny kształtuje się jeśli opiekun adekwatnie reaguje na potrzeby dziecka, czuwa nad nim i udziela mu wsparcia.
  • Styl lękowo-unikający świadczy o tym, że dziecko nie ma zaufania do matki. Wynika on z niedostępności fizycznej i psychicznej opiekuna. W efekcie niemowlę unika kontaktu z rodzicem, spodziewając się z jego strony odrzucenia.
  • Styl lękowo-ambiwalentny kształtuje się na skutek niespójnej postawy opiekuna, który czasem reaguje na potrzeby dziecka i jest z nim blisko, a czasem go po prostu nie ma. Sprawia to, że dziecko dąży do kontaktu z matką, odczuwa lęk przed jej utratą, a jednocześnie złości się na rodzica i przerywa interakcje z nim.
  • Styl zdezorganizowany oznacza, że dziecko nie przejawia spójnego wzorca zachowań. Związany jest on z nieobliczalnym zachowaniem rodzica, który często stosuje przemoc fizyczną lub psychiczną, jest uzależniony lub boryka się z chorobą psychiczną.
Czy wiesz że:

Mary Ainsworth, współautorka teorii przywiązania, dokonywała obserwacji więzi między matką a dzieckiem m.in. w Ugandzie?

Wykształcony wzorzec będzie na ogół później przez daną osobę powielany w przyszłości. Dzieci, które wykształciły bezpieczne przywiązanie wchodzą więc w związki z innymi ludźmi bez lęku i obaw. W naturalny sposób obdarzają one swoich partnerów zaufaniem, a także czerpią radość z ich bliskości. Inaczej przedstawia się sprawa, jeśli chodzi o style pozabezpieczne. Osoba ze wzorcem lękowo-unikającym będzie uciekać przed bliskimi i głębokimi relacjami, gdyż będą one kojarzyć się z czymś trudnym i bolesnym. Z kolei styl lękowo-ambiwalentny sprawia, że człowiek z jednej strony dąży do głębokich i wartościowych relacji, a jednocześnie ich się obawia i często ma problem, by zaufać partnerowi. Z dużymi trudnościami borykają się osoby o zdezorganizowanym stylu przywiązania, które mają dużą potrzebę kontroli i są bardziej predysponowane do zaburzeń psychicznych. Teoria Bowlby’ego pokazuje więc, jak ważne jest to, by właściwie i adekwatnie reagować na potrzeby dziecka już w pierwszym roku jego życia. Jeśli tak się nie stanie, wówczas istnieje dużo szansa, że dziecko doświadzy traumy relacyjnej.

Zapamiętaj:

Jedną z głównych przyczyn powstania traumy wczesnodziecięcej jest niewłaściwe reagowanie na potrzeby dziecka. Nie zawsze związane jest to z przemocą czy zaniedbaniem.

Słowa trauma w psychologii odnosi się do typu doświadczenia, kiedy to dana osoba przeżyła wydarzenie, które stanowiło realne zagrożenie dla jej zdrowia, życia lub integralności cielesnej. Najczęściej są to sytuacje nagłe i drastyczne, a jednocześnie o krótkim czasie trwania, jak chociażby gwałt, napad, pożar czy wypadek. Okazuje się jednak, że również chronicznie powtarzające się sytuacje np. przemocy w domu czy mobbingu w pracy, stawiają one daną osobę w sytuacji ekstremalnego stresu, który ma traumatyzujące konsekwencje. Tyczy się to zwłaszcza dzieci, które są w pełni zależne od opiekunów. Zaniedbanie z ich strony, brak reakcji, przemoc lub nieprzewidywalność ich zachowania sprawiają, że dziecko doświadcza silnego poczucia opuszczenia, samotności i bezradności, co stanowi duże zagrożenie dla jego rodzącego się poczucia tożsamości i ma negatywny wpływ na rozwój jego mózgu. Zjawisko to nazywa się traumą wczesnodziecięcą. Może ono w przyszłości skutkować takimi konsekwencjami jak aleksytymia (odcięcie od swoich uczyć, nieumiejętność ich nazywania i rozpoznawania) oraz dysocjacja (utrata integracji między ciałem, tożsamością i wspomnieniami).

Objawy traumy wczesnodziecięcej

Maseczka medyczna 3-warstwowa, certyfikat typu FFP2Kup teraz

Objawy traumy wczesnodziecięcej można obserwować. Niepokojącymi sygnałami ze strony niemowląt są:

  • unikanie kontaktu wzrokowego i brak reakcji na próby nawiązania kontaktu,
  • brak zainteresowania tym, że opiekun właśnie przyszedł lub jest w pobliżu,
  • brak próby inicjowania kontaktu,
  • brak zainteresowania otoczeniem i apatia,
  • zubożenie mimiki i brak spontanicznego uśmiechu,
  • gwałtowny płacz i widoczne napięcie,
  • brak reakcji na próby uspokojenia,
  • kłopoty ze snem i przyjmowaniem pokarmu,
  • reakcje samouspokajania się (np. bujanie),
  • zwiększona podatność na występowanie infekcji i chorób.

Przyczyny traumy wczesnodziecięcej

Maseczka medyczna 3-warstwowa, certyfikat typu FFP2Kup teraz

Jedną z głównych przyczyn powstania traumy wczesnodziecięcej jest niewłaściwe reagowanie na potrzeby dziecka. Nie zawsze związane jest to z przemocą czy zaniedbaniem. Zdarza się, że rodzic na skutek wielu problemów życiowych (np. długi, rozwód, zmiana miejsca zamieszkania, choroba), jest zestresowany i nie jest zawsze dla dziecka dostępny w wyniku czego doświadcza ono odrzucenia. Bywa również, że opiekun mierzy się on ze swoimi problemami emocjonalnymi, przez co trudno mu dostrzegać i reagować na potrzeby dziecka. Dużą rolę odgrywa też reaktywność układu nerwowego niemowlaka. Dzieci bardzo różnią się między sobą, jedne z nich jest łatwiej uspokoić, inne potrzebują więcej uwagi i bliskości. Jest to każdorazowo kwestia indywidualna, na którą każdy rodzic powinien być wyczulony.

Diagnostyka traumy wczesnodziecięcej

Maseczka medyczna 3-warstwowa, certyfikat typu FFP2Kup teraz

Istnieje specjalny sposób (tzw. Procedura Obcej Sytuacji stworzona przez Mary Ainsworth) pozwalająca na zbadanie stylu przywiązania w przypadku kilkumiesięcznych dzieci. Polega ona na obserwacji niemowlęcia w przypadku krótkiej separacji od rodzina, jego powrotu, a także w sytuacji pojawienia się osoby obcej. W przypadku osób dorosłych trauma wczesnodziecięca manifestuje się poprzez różne objawy, które dokładnie omawia się w trakcie psychoterapii. Bardzo ważne jest, by przeanalizować to, jak dana osoba obecnie funkcjonuje w związkach i czy układa się to w jakiś utrwalony wzorzec. Trzeba jednak mieć na uwadze, że powstanie, jak i pogłębianie się traumy to skomplikowany proces, w którego ocenie należy uwzględnić wiele czynników.

Leczenie traumy wczesnodziecięcej

Głównym sposobem radzenia sobie z traumą wczesnodziecięcą jest psychoterapia. Często zgłaszają się na nią osoby, które mają problem w budowaniu i podtrzymywaniu związków partnerskich, żyją w lęku przed bliskością, nie umieją adekwatnie reagować na zachowania innych osób, mają w sobie chroniczne poczucie pustki i samotności. Proces psychoterapeutyczny polegać będzie na zmierzeniu się ze wspomnieniami z dzieciństwa i analizie źródeł zgłaszanych problemów. Krok po kroku uczestnik terapii uczy się jak radzić sobie z lękiem. Duże znaczenie ma sama relacja między daną osobą, a terapeutą, dzięki której uczestnik terapii może doświadczyć czym jest bliskość. Okazuje się bowiem, że nawiązywanie w życiu dorosłym ciepłych i zdrowych relacji jest jak najbardziej możliwe.

Trauma wczesnodziecięca to duże i wieloaspektowe zagadnienie. Prawdą jest, że pierwsze miesiące życia są bardzo ważne dla rozwoju mózgu i układu nerwowego, a także dla formułowania się wzorców zachowań społecznych. Odpowiednia opieka i reagowanie na potrzeby dziecka mają więc kluczowe znaczenia. Różnego rodzaju zaniedbania mogą sprawić, że dana osoba będzie borykać się z trudnościami w życiu dorosłym, zwłaszcza w obszarze związków i relacji z innymi ludźmi.

Oceń wpis
Podoba mi sięNie podoba mi się Ilość głosów: 3, średnia: 5,00
Trauma wczesnodziecięca – objawy, przyczyny i sposoby leczenia

Loading...

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Wszystkie prawa zastrzeżone.